Blog

Opuszczone chrześcijańskie katedry, zostały zasypane przez piaski pustyni. Nubia została odcięta od świata chrześcijańskiego, a nowi sąsiedzi szybko podjęli wyprawy wojenne. W Nubii zaczęto budować kościoły i katedry, takie jak w Faras. Dla ich pozyskania czasem organizowali wyprawy wojenne, ale były też długie okresy pokoju, które sprzyjały wymianie handlowej i kulturowej. Odkryty przez polskich archeologów i uratowany z potopu, który pochłonął Faras. Tak wielka cześć czyniła z niego popularny temat malowideł.

W tym roku obchodzimy jubileusz 60-lecia rozpoczęcia polskich wykopalisk archeologicznych na terenie starożytnego ośrodka miejskiego Faras w Sudanie. Tego dnia polscy archeolodzy przybyli na tereny starożytnej Nubii, gdzie odkryto dobrze zachowane ruiny chrześcijańskiego kościoła. To dzięki pokrętnym zasadom Horroru w Arkham trafiliśmy na planszówkowe fora i portale. Zabieg godny pochwały, gdyż dzięki temu możemy poprzez zabawę zachęcić dzieciaki do poszerzania wiedzy na określony temat.

• W tym roku obchodzimy jubileusz 60-lecia rozpoczęcia polskich wykopalisk archeologicznych na terenie starożytnego ośrodka miejskiego Faras w Sudanie.
• Podziwianiu poszczególnych malowideł towarzyszą bowiem autentyczne koptyjskie śpiewy liturgiczne.
• Po raz pierwszy w konkursie MUSE Awards nagrodzone zostały dwie prace polskiego reżysera – obok wyróżnienia dla filmu stereoskopowego FARAS 3D, doceniona została także wideoprezentacja „Treblinka – wirtualna makieta obozu”.
• Ekspozycja została pokazana w nowej aranżacji wzbogaconej o elementy multimedialne, takie jak film stereoskopowy przygotowany przez Fundację Wyższej Szkoły Artystycznej.
• Cyfrowa rekonstrukcja wnętrza katedry pozwala po raz pierwszy „wejść” do nubijskiej świątyni.
• Władze Egiptu i Sudanu wystosowały do UNESCO apel o międzynarodową pomoc w ratowaniu zabytków Nubii.

To nowa interpretacja niezachowanych już malowideł, które pochodziły ze słynnej średniowiecznej katedry. 2 lutego 1961 roku misja pod kierownictwem profesora Kazimierza Michałowskiego przybyła na tereny starożytnej Nubii, gdzie odkryto dobrze zachowane ruiny chrześcijańskiego kościoła, a w nich freski z okresu VII-XIII wieku. Dzięki pracom badawczym prowadzonym na terenie Faras w pobliżu granicy sudańsko-egipskiej odkryto dobrze zachowane ruiny kościoła katedralnego z VIII wieku. Odkrycie w Faras to był pierwszy namacalny ślad po kulturze i cywilizacji nubijskiej, która istniała i rozwijała się na tamtym terenie przez wiele stuleci. Jego wnętrza zdobiły wspaniałe malowidła o tematyce religijnej pochodzące z VIII–XIV wieku.

Doczyszczanie przedniej i tylnej powierzchni malowideł

Polscy naukowcy zajmują się tymi średniowiecznymi malowidłami od lat 60. Ekspozycja została pokazana w nowej aranżacji wzbogaconej o elementy multimedialne, takie jak film stereoskopowy przygotowany przez Fundację Wyższej Szkoły Artystycznej. Twórca od wielu lat zajmuje się popularyzacją dorobku polskiej archeologii i dokumentuje pracę polskich misji archeologicznych w Sudanie i Egipcie. Po raz pierwszy w konkursie MUSE Awards nagrodzone zostały dwie prace polskiego reżysera – obok wyróżnienia dla filmu stereoskopowego FARAS 3D, doceniona została także wideoprezentacja „Treblinka – wirtualna makieta obozu”. Malowidła z Faras są zapadającymi w pamięć przykładami sztuki chrześcijańskiej Nubii.

Świat w iluzji

Surowe, oszczędne w środkach wyrazu malowidła miały ukazywać nie to, co materialne, ziemskie i zmienne, ale to, co niematerialne, boskie i niepodlegające zmianom. W czasie, gdy w katedrze w Faras powstawały najstarsze malowidła ścienne, rola obrazów w życiu Kościoła była już ugruntowana. W XII wieku w niszy powstał wizerunek Matki Boskiej w koronie i cesarskim płaszczu stojącej z małym Chrystusem na rękach na tle ciemnobłękitnego, nocnego nieba. Około połowy X wieku całą ścianę wraz z niszą pokryto drugą warstwą tynku. Róg i miecz miały zapewne przypominać pokutnikom stojącym podczas liturgii w tej części kościoła o zbliżającym się dniu Sądu. Właśnie od strony narteksu, przed 923 rokiem, gdy zamurowano główne wejście w zachodniej fasadzie kościoła, w jego miejscu uformowano płytką niszę.

Stroje z Faras odtworzone przez polskich badaczy pokazano w Luwrze

Ponad 60 malowideł z okresu od VIII do XIV wieku pochodzi z kościoła katedralnego biskupów Faras, dużego ośrodka miejskiego w średniowiecznym królestwie Nobadii, na obszarach dzisiejszego Sudanu. Film stereoskopowy Faras 3D porusza zmysły, dlatego w autentyczny sposób pozwala na ponowne odkrycie unikatowych zabytków sztuki nubijskiej z okresu chrześcijańskiego –  obejmującego VIII–XIV wiek. W filmie przedstawiona jest architektura kościoła i malowidła ścienne które powstały w okresie od VIII do XII wieku. Cyfrowa rekonstrukcja wnętrza katedry faraskiej w technologii stereoskopowej 3D, którą można na co dzień oglądać w sali multimedialnej w galerii Faras w MNW, otrzymała honorowe wyróżnienie Media&Technology MUSE Award w kategorii filmów zrealizowanych dla ekspozycji muzealnych. Freski te pochodzą z katedry Faras  (miejscowość w północnym Sudanie, Afryka) i są zabytkami kultury nubijskiej okresu chrześcijańskiego, VIII-XIV wiek.

Fragment sekwencji o pracy polskich archeologów W Banganarti w Sudanie, odc.1 serialu “Tajemnice Doliny Nilu”, więcej info na Sekwencja o pracy polskich archeologów w Deir el Bahari, odc.2 filmu “Tajemnice Doliny Nilu” reż. Daria Tarara przygotowała wersja robocza rekonstrukcji wnętrza katedry z Faras odkrytej w 1961 roku przez prof. K. Część malowideł z Galerii w okresie 1968–1969 było eksponowanych na czasowych wystawach w Berlinie, Essen, Hadze, Zurychu i Warszawie. Filmy przedstawiające trójwymiarowe rekonstrukcje wnętrza katedry i znajdujących się w jej wnętrzu obiektów.

Rekonstrukcja Katedry była możliwa dzięki dokumentacji z wykopalisk w Faras oraz innych stanowisk archeologicznych na terenach dawnej Nubii, obecnie w północnym Sudanie. Stereoskopowy film FARAS 3D powstał dzięki współpracy filmowców z polskimi archeologami specjalizującymi się w historii Nubii. Po raz pierwszy od tysiąca lat, dzięki nowoczesnej animacji i grafice komputerowej, zwiedzający mogą zobaczyć Katedrę z czasów starożytnej Nubii. Jednym z najsłynniejszych zabytków tej ekspozycji i pokazu multimedialnego jest fresk przedstawiający św.

Pozostają dla nas cennym świadectwem bogatej kultury, tradycji i religijności mieszkańców chrześcijańskich królestw w Dolinie Środkowego Nilu, niegdyś potężnych, a dziś już niemal całkowicie zapomnianych. Dzięki piaskowi, który wypełnił opuszczone wnętrza wielu kościołów i klasztorów, malowidła naścienne przetrwały, często w zaskakująco dobrym stanie. W pobliżu sali, w której prezentowane są elementy dekoracji architektonicznej znalezione na terenie katedry i otaczającego ją miasta, prezentowane są zabytki znalezione w grobowcach biskupów – unikatowy zespół świadectw związanych z obyczajami pogrzebowymi nubijskiego wyższego duchowieństwa.

Prof. Kazimierza Michałowskiego w Muzeum Narodowym w Warszawie została otwarta po gruntownej rearanżacji, którą przeprowadzono w październiku 2014 roku dzięki hojności mecenasów tego przedsięwzięcia Wojciecha Pawłowskiego wraz z rodziną. Dzięki oryginalnej aranżacji wystawy i zastosowaniu nowoczesnych technologii zwiedzający mogą przenieść się do nubijskiej świątyni z VIII wieku i porównać sposoby przedstawiania obiektów kultu. Interaktywne ekrany, na których wyświetlane są pełne informacje na temat historii królestwa Nobadii (na jego ziemiach znajdował się ośrodek miejski Faras) i zmagań polskich archeologów, umożliwiają dogłębne poznanie historii afrykańskiej kultury chrześcijańskiej. Niektóre eksponaty nie zachowały się w całości, jednak nawet w tych niepełnych fragmentach widać odmienność i oryginalność sztuki nubijskiej. Do Muzeum Narodowego trafiło 67 dzieł chrześcijańskiej sztuki nubijskiej i inne zabytki odnalezione w okolicy Faras w czasie Kampanii Nubijskiej. Wystawa przedstawia wyjątkowe eksponaty, które zostały odnalezione przez polskich archeologów w czasie akcji UNESCO mającej na celu ratowanie pozostałości dawnych kultur Doliny Nilu przed zalaniem ich przez wody Jeziora Nasera.

Faras 3D w internecie

Przedstawia zabytki kultury i sztuki nubijskiej z faras3d.pl okresu chrześcijańskiego. „Faras na zawsze zniknęło pod powierzchnią jeziora Nasera, ale dzięki interwencji Polaków uratowano najcenniejsze świadectwa bogatej kultury średniowiecznej Nubii, które do dziś są przedmiotem zainteresowania wielu badaczy i miłośników sztuki” – wyjaśnia Jurkow. W sali IV prezentowane są malowidła z klatki schodowej prowadzącej do galerii nad nawami katedry i przedsionka północnego, takie jak Anioł Pański z mieczem, Matka Boska z Dzieciątkiem (Eleusa) czy Majestat Krzyża (Maiestas Crucis). Obiekty te ściśle wiążą się z historią faraskiej katedry i jej licznymi przebudowami, które miały miejsce od VII do XIV wieku.

Ściany pokryte były licznymi malowidłami w stylu bizantyjsko-koptyjskim, wykonanych techniką al secco i pochodzących z okresu od VII do XIV wieku. Dzięki tym badaniom odkryto pozostałości katedry wczesnochrześcijańskiej, której pierwotne założenie pochodzi z końca VII wieku (wzniesiono ją na pozostałościach, dwóch kolejno poprzedzających tę katedrę kościołów). Dzięki wykorzystaniu techniki stereoskopowej 3D, będzie można przenieść się w czasie i zobaczyć, jak wyglądała katedra w okresie od VIII do XIII wieku, kiedy starożytne Pachoras było siedzibą biskupów kościoła nubijskiego. Na stronie internetowej można zapoznać się z okolicznościami tego odkrycia oraz historią chrześcijańskiej katedry wzniesionej w północno-wschodniej Afryce już w VII wieku.